Tożsamość społeczna, czyli kim jesteśmy i dokąd zmierzamy

Mogłoby się wydawać, że nie ma nic prostszego niż odpowiedź na pytanie „kim jestem?”. To przecież oczywiste: jestem kobietą, mężczyzną, studentem, synem, Polakiem, wielbicielem piłki nożnej, pasjonatką książek…Czy aby na pewno kilka pierwszych skojarzeń wystarczy, by określić naszą tożsamość społeczną? Gdyby tak było, ten artykuł w ogóle by nie powstał, albo w najlepszym razie skończył się po tych paru zdaniach. Czym więc jest tożsamość społeczna? Albo raczej – z czego się składa?

Po pierwsze i najważniejsze – osobowość

W programach typu „talent show” o ewentualnym sukcesie uczestników bardzo często decyduje to, czy – według szacownego jury – mają oni osobowość. Tym samym słowo to błyskawicznie urasta do rangi złotego medalu, który trzeba zdobyć, aby cieszyć się uwielbieniem fanów i niesłabnącą popularnością. Nikt jakoś dotychczas nie pomyślał, że osobowość nie jest czymś, co się nabywa lub co można mieć, albo nie mieć. Uwaga i apel do wszystkim mądrych głów podcinającym skrzydła na oczach milionów widzów ludziom „bez osobowości”: osobowość ma każdy. Niezależnie od tego, czy potrafimy śpiewać, tańczyć, połykać ogień czy jeździć na rowerze bez trzymanki, każdy z nas posiada zestaw indywidualnych, unikalnych cech, które mają wpływ na nasze zachowanie i komunikowanie się z innymi. Jest to pierwszy element tożsamości społecznej, który jednak dopiero w towarzystwie dwóch pozostałych składa się na jej pełny obraz.

Koncepcja „Ja”

Czymś naturalnym jest dla nas fakt, iż potrafimy myśleć o wykonywanych przez siebie czynnościach i reakcjach. Zazwyczaj nie zastanawiamy się jednak, jak wiele rzeczy możemy zrobić dzięki tej umiejętności. Umożliwia nam ona snucie planów na przyszłość i refleksji na temat wcześniejszych życiowych doświadczeń. W skrócie – rozwijanie koncepcji „Ja”. Oznacza to, że możemy również poszerzać swą wiedzę na temat tego, jak inni nas postrzegają i jak my sami chcielibyśmy być postrzegani przez innych. „Ja”, czyli nasz obraz siebie to koncepcja, którą kierujemy się w codziennym życiu, często nieświadomie, niejako niechcący. Pełni ona funkcję „podręcznego organizera”: wiemy, co mamy robić i nie musimy przez cały czas myśleć w najdrobniejszych szczegółach o wykonywanych czynnościach. Jak koncepcja „ja” wiąże się z osobowością? Jeśli masz bardzo ekstrawertyczną osobowość, prawdopodobnie będziesz postrzegał siebie jako osobę towarzyską, lubianą i czującą się pewnie wśród ludzi. To natomiast determinuje przyjmowanie ról, które podkreślą ten wizerunek, takich jak np. wodzirej na imprezie lub organizator przyjęć.

Aktorstwo mimo woli

Wspomniane wyżej wcielanie się w role to ostatni z elementów tworzących tożsamość społeczną. Można tutaj odnaleźć analogię do ról odgrywanych w teatrze przez aktorów – my sami stajemy się aktorami, gdyż większość życia spędzamy na graniu ról, które są w znacznym stopniu ustalone z góry. Już William Shakespeare zauważył, że „świat jest teatrem, aktorami ludzie, którzy kolejno wchodzą i znikają”. Mimo, iż społeczeństwo składa się z różnych jednostek, to jednak każda z nich ma określone miejsce w hierarchii, a także rolę wymagającą konkretnych postaw i zachowań. Zakładanie różnych masek pozwala dostosować się do otoczenia, w jakim w danej chwili przebywamy, a także pomaga dowiedzieć się, co i w jaki sposób komunikować innym. Wcielanie się w role, często automatyczne i czynione przez nas zupełnie nieświadomie, ułatwia zrozumienie danego społeczeństwa.

Te trzy elementy ludzkiej natury – osobowość, koncepcja „Ja” oraz role odgrywane w społeczeństwie nie mogą istnieć oddzielnie. Jeśli ludziom narzuci się jakieś role, to może to wpłynąć zarówno na ich postrzeganie siebie samych, jak i na osobowość. Widać więc, że jedynie razem elementy te składają się na zagadnienie, które nazywamy tożsamością społeczną.

Autor: Katarzyna Woźniak

Author: Katarzyna Woźniak

Z wykształcenia dziennikarka. Wielka pasjonatka języka polskiego i uważna obserwatorka rzeczywistości. Kobieta pisząca, która żadnego tematu się nie boi

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *